حنّانه...

دلیل نوشتن این پست:

همسایه محترم ما قبلاً گفته بود که دختر 16 سالهاش حناّنه خانوم در مورد اسمش چیزهایی شنیده و ناراحته... من هم معنی حنّانه و دانستههایم را برایش گفتم و داستان آن درخت خشکشدۀ خرما و حکایتی از مثنوی و یکی دوسه بیت از غزلیات شمس و جناب صائب و فیض کاشانی را در این زمینه برایش توضیح دادم تا به دخترخانمش منتقل کند. اما امروز، خود حنّانه خانوم رو دیدم که خیلی قبراق و سرحال، ابراز خوشحالی میکرد. از من خواست چیزهایی را که به مادرش گفته بودم برایش توضیح دهم... من هم برایش گفتم... و حالا با رضایت حنّانه خانوم، چندجمله هم اینجا می نویسم تا حنّانه های دیگر بخوانند و از داشتن اسم زیبای خودشون خوشحال باشند...

حنانه، اسمی که اولین بار برای تنۀ خشکشدهای از درخت خرما در مسجدالنّبی نامگذاری شد. چوب خشکشدهای که روزگاری تکیهگاه پیامبر صلیالله علیه و آله بوده و نام و جایگاهش همچنان در مسجدالنبی از شهرت و تقدّس لازم برخورداراست. هرچند که آثار ظاهری آن در زمان سلطۀ وهابیت از بین رفته، اما نوشتهاند که زیر منبر رسولالله به خاک سپرده شده است!

دلیل نامگذاری حنّانه برای این ستون، ماجرایی است که با نقلهای مختلف در بیش از صد روایت تاریخی به آن اشارهشده و شما حتماً خوانده یا شنیدهاید. بنابراین، نیاز به تکرار آن نیست. فقط به نظر من مضمون روایتی که حاج شیخ عباس قمی در منتهی الآمال به آن استناد کرده، نسبت به بقیۀ روایتها، کوتاهتر و مطمئن تر است. اما خواستم دربارۀ حنانه چند نکته را یادآوری کنم:

1. حنّانه، اسم مبالغۀ است. (از استثنائات صیغۀ مبالغۀ) که در لغت نامه های معتبر عربی، به معنای پرمهر، مهروَرز، دلسوز، دلداده، محبت، رحمت، عطوفت و... آمده است. اما متأسفانه در فرهنگ لغات فارسی و در بعضی از صفحات مجازی، این اسم را به معنای ناله کننده و نوحه گر نامیده اند که به نظر من هیچ وجاهتی ندارد. البته یکی دو جا هم دیدم که به معنی غمخوار معنی کرده بودند.(غمخوار به معنی کسی که غم دیگران را دارد)
2. حنّان، یکی از اسامی معروف خدا است. که در دعاهای مشلول، مجیر و جوشن کبیر، خدا را به این اسم میخوانیم. نمونهاش در دعای مشلول و جوشن: «یا حنّانُ یا منّانُ یا دیّانُ... یا مستعان...» و در دعای مجیر: «سُبْحَانَکَ یَا حَنَّانُ، تَعَالَیْتَ یَا مَنَّانُ، أَجِرْنَا مِنَ النَّارِ یَا مُجِیرُ»
3. جالب است که در هریک از این سه دعا، اسم حنّان بر اسم منّان مقدّم است. (منّان هم به معنای منت گذاشتن نیست. بلکه مَنّت در لغت به معنی نعمت بسیار بزرگ است. بنابراین، منّان یعنی بخشندۀ نعمتهای بزرگ)
4. در دعای روزانۀ ماه رجب هم که احتمالاً همه حفظ هستیم، خدا را باز با همین عنوان و با تأکید بر رحمتش یاد می کنیم: «یَا مَنْ یُعْطِى مَنْ لَمْ یَسْأَلْهُ وَ مَنْ لَمْ یَعْرِفْهُ تَحَنُّناً مِنْهُ وَ رَحْمَةً»
5. در آیۀ 13 سورۀ مریم نیز از مشتقات اسم حنّان به زیبایی استفادهشده است. «وَ حَنَاناً مِّن لَّدُنَّا وَ زَکَوةً وَکَانَ تَقِیّاً» که بدون استثناء همۀ مترجمین قرآنی آن را به معنی مهر، محبت، مهرورزی، عطوفت، مهربانی، رحمت، شفقت و لطف معنا کردهاند...بنابراین، در قاموس عرب، معنایی به عنوان نوحه و ناله و غم و غصه و اندوه برای این اسم تعریف نشده است.